Ομορφιά και θλίψη

[...]  «Θέλω να πάρω εκδίκηση για σας».
Η φωνή της Κέικο ήταν ψυχρή και υπολογισμένη.
«Εκδίκηση;»
Η Οτόκο είχε μείνει εμβρόντητη από τα αναπάντεχα λόγια της Κέικο.
«Εκδίκηση, είπες; Για μένα…;»
«Ακριβώς».
«Κέικο, έλα να καθίσεις κοντά μου. Κι ας μιλήσουμε λιγάκι πίνοντας απ’ αυτό το πικρό τσάι της νέας σοδειάς σε αφηρημένο στυλ, που μόλις έφτιαξες».
Η Κέικο ήρθε και γονάτισε σιωπηλή κοντά στην Οτόκο, τόσο που τα γόνατα τους ακούμπησαν. Έβαλε και για τον εαυτό της πράσινο τσάι από το καινούργιο.
«Α, μα είναι στ’ αλήθεια πικρό!» είπε συνοφρυωμένη. «Θα πάω να φτιάξω άλλο».
«Δεν χρειάζεται», είπε η Οτόκο κρατώντας την απ’ το χέρι. «Εκδίκηση λοιπόν, μα για ποιο πράγμα, διάβολε, εκδίκηση;»
«Μη μου πείτε ότι δεν καταλαβαίνετε».
«Δεν σκέφτηκα ποτέ μου να πάρω εκδίκηση. Δεν αισθάνομαι κανένα μίσος».
«Είναι γιατί τον αγαπάτε ακόμα. Δεν θα μπορέσετε να σταματήσετε να τον αγαπάτε σε όλη σας τη ζωή…» είπε η Κέικο σαν να πνιγόταν. «Γι’ αυτό κι εγώ θέλω να εκδικηθώ για σας».
«Μα για ποιο λόγο;»
«Υπάρχει, ξέρετε, και η δική μου ζήλια».
«Αυτό είναι λουτόν;»
Η Οτόκο ακούμπησε το χέρι της στον ώμο της Κέικο. Εκείνος ο νεανικός ώμος ήταν σφιγμένος και έτρεμε. [...]

Το μυθιστόρημα Ομορφιά και θλίψη είναι το τελευταίο μεγάλο έργο του Καουαμπάτα και κατέχει από πολλές απόψεις θέση κατακλείδας της σπουδαίας καριέρας του νομπελίστα συγγραφέα.

Είναι η ιστορία ενός μεσήλικα συγγραφέα, του Όκι, που μετά από περίπου ένα τέταρτο του αιώνα πηγαίνει στο Κιότο για να ξαναβρεί τον μεγάλο του έρωτα, την Οτόκο, που έχει γίνει στο μεταξύ γνωστή ζωγράφος.

Εκεί θα γνωρίσει και το τρίτο πρόσωπο του έργου, την Κέικο, μαθήτρια της Οτόκο και κατά κάποιον τρόπο ιδανικό συμπλήρωμα της. Μαζί οι δύο γυναίκες δίνουν το πορτρέτο της ιδανικής γυναίκας που όμως εμπεριέχει δαιμονικά στοιχεία, ένα διπλό πορτρέτο που είναι το μέσο για να εκφράσει ο Καουαμπάτα την πραγματική του «λατρεία για τη γυναίκα»

Tο θέμα της Ομορφιάς και της θλίψης, πάντοτε παρόν στο έργο του Καουαμπάτα, εδώ γίνεται τίτλος του ίδιου του μυθιστορήματος, ενός μυθιστορήματος που αποτελεί μια αριστουργηματική σπουδή πάνω στα θέματα του πληγωμένου έρωτα και της ζήλιας, της δαιμονικής ανθρώπινης φύσης και του θανάτου.

ΓΙΑΣΟΥΝΑΡΙ ΚΑΟΥΑΜΠΑΤΑ – “ΟΜΟΡΦΙΑ ΚΑΙ ΘΛΙΨΗ”

Εκδόσεις Καστανιώτη – Εικοστός αιώνας

Μετάφραση από τα  ιαπωνικά : Παναγιώτης Ευαγγελίδης

Το μπλέ δωμάτιο

…

—ΣΕ ΠΟΝΕΣΑ;
—Όχι
—Είσαι θυμωμένος μαζί μου;
—Όχι.

Ήταν αλήθεια. Εκείνη τη στιγμή όλα ήταν αλήθεια, εφόσον ζούσε τη σκηνή στην πρωτογενή της κατάσταση, χωρίς να βάζει ερωτήματα στον εαυτό του, χωρίς να προσπαθεί να καταλάβει, χωρίς καν να υποψιάζεται ότι θα υπήρχε μια μέρα κάτι πού θα έπρεπε να το καταλάβει. Όχι μόνον όλα ήταν αλήθεια, άλλα όλα ήταν πραγματικά: εκείνος, το δωμάτιο, ή Αντρέ πού παρέμενε ξαπλωμένη στο ακατάστατο κρεβάτι, γυμνή, με ανοιχτά τα σκέλη και το σκούρο εφήβαιο της απ’ οπού κυλούσε ένα νάμα από σπέρμα.

Ήταν ευτυχισμένος; Αν τον ρωτούσε κανείς θ’ απαντούσε ναι, χωρίς δισταγμό. Δεν του είχε περάσει καν απ’ το μυαλό να θυμώσει με την Αντρέ επειδή του είχε δαγκώσει το χείλος. Ήταν κι αυτό μέρος ενός συνόλου όπως και τα άλλα και, όρθιος, επίσης γυμνός, μπροστά στον καθρέφτη του λαβαμπό πίεζε ελαφρά τα χείλη του με μια πετσέτα πού την είχε βρέξει με κρύο νερό.

—Ή γυναίκα σου δεν θα σε ρωτήσει;
—Δεν νομίζω.
—Σου κάνει ερωτήσεις καμιά φορά;

Οι λέξεις δεν είχαν καμία απολύτως σημασία. Μιλούσαν για την απόλαυση να μιλούν και μόνο, όπως μιλάει κανείς μετά τον ερωτά, με το κορμί ακόμη σεδιέγερση, το κεφάλι λίγο άδειο.

—Έχεις ωραία πλάτη.

Κόκκινες κηλίδες διακοσμούσαν τώρα την πετσέτα και, από το δρόμο, ακούστηκε ένα άδειο φορτηγό πού ή καρότσα του τρανταζόταν πάνω στο καλντερίμι. Ακούγονταν οι κουβέντες των ανθρώπων πού κάθοντανστα τραπεζάκια του καφενείου. Ξεχώριζες εδώ κι εκεί κάποιες λέξεις, πού δεν σχημάτιζαν προτάσεις και δεν ήθελαν να πουν τίποτα. . .

—Μ’ αγαπάς, Τόνυ ;
—Νομίζω…

Αστειευόταν, αλλά χωρίς να γελάει, εξαιτίας του κάτω χείλους του, το οποίο συνέχιζε να το πιέζει με την υγρή πετσέτα.

—Δεν είσαι σίγουρος ;

Γύρισε και την κοίταξε. ένιωσε ευχαρίστηση πού διέκρινε αυτό το σπέρμα, το δικό του σπέρμα, να έχει αναμειχθεί τόσο μύχια με το κορμί της συντρόφου του.

Το δωμάτιο ήταν μπλε, μπλε λουλακί, είχε σκεφτεί μια μέρα’ ένα λουλακί πού του θύμιζε τα παιδικά του χρόνια και τα μικρά σακουλάκια από εταμίνα γεμάτα με μπλε σκόνη πού ή μητέρα του τα διέλυε στη σκάφη της μπουγάδας πριν από το τελευταίο ξέβγαλμα των ασπρόρουχων, πριν πάει να τ’ απλώσει στα γυαλιστερά χόρτα του αγρού. Θα πρέπει να ήταν πέντε ή έξι χρονών τότε, και αναρωτιόταν τί θαύμα γινόταν και το λουλακί χρώμα μπορούσε κι έκανε τα ρούχα πιο λευκά.

Αργότερα, πολύ μετά το θάνατο της μητέρας του, το πρόσωπο της οποίας είχε αρχίσει να ξεθωριάζει στη μνήμη του, είχε αναρωτηθεί επίσης γιατί οι άνθρωποι πού ήταν τόσο φτωχοί όπως και οι ίδιοι, ντυμένοι με μπαλωμένα ρούχα, έδιναν τόση σημασία στη λευκότητα των ασπρόρουχων.

Το σκεφτόταν αυτό εκείνη τη στιγμή; Ήταν κάτι πού θα το μάθαινε πολύ αργότερα. Το μπλε του δωματίου δεν είχε μόνο το μπλε του λουλακιού, αλλά και το μπλε πού έχει δ ουρανός ορισμένα ζεστά αυγουστιάτικα δειλινά, λίγο πριν από την ώρα πού ενώ δύει ό ήλιος, τον βάφει ροζ και μετά κόκκινο.

Ήταν Αύγουστος. Δύο Αυγούστου. Προχωρημένο απόγευμα. Στις πέντε ή ώρα, χρυσά σύννεφα, ελαφρά σαν κρέμα σαντιγί, είχαν, σκεπάσει τον σιδηροδρομικό σταθμό, του οποίου ή λευκή πρόσοψη παρέμενε στη σκιά.

—Θα μπορούσες να περάσεις μαζί μου όλη σου τη ζωή;

…

 

ΤΟ ΜΠΛΕ ΔΩΜΑΤΙΟ - GEORGE SIMENON -Εκδόσεις ΑΓΡΑ

Μετάφραση Αργυρώ Μακάρωφ

Το πρόσωπο του τέρατος

Οποιος δεν φοβάται το πρόσωπο του τέρατος, πάει να πει οτι του μοιάζει. Καί ή πιθανή προέκταση του αξιώματος είναι, να συνηθίσουμε τη φρίκη, να μας τρομάζει ή ομορφιά.

Ό Φρανκεστάϊν έγινε πόστερ καί στολίζει το δωμάτιο ενός όμορφου αγοριού. Το αγόρι Ονομάζεται Πινοσέτ ή Βιντέλλα, κι όλομόναχο χορεύει με πάθος ένα ταγκό ελλειπτικό. Δεν υπάρχει Μουσική, ούτε τραγουδιστής από κοντά. Μονάχα ένας ρυθμός ατέλειωτος καί αριθμοί. Χίλιοι, πεντακόσιοι, πέντε χιλιάδες, δέκα, εκατό χιλιάδες, αριθμοί όχι εντελώς αποσαφηνισμένοι των έξαφανισθέντων, βασανισθέντων καί νεκρών. Καί το ταγκό να συνεχίζεται, το δε ποδόσφαιρο στίς φάσεις του, να κόβει την αναπνοή εκατομμυρίων θεατών επί της Γης. Εκατομμύρια περισσότεροι άπ’ όσους εννοούνε ν’ άντιδράσουνε στο τέρας, καί εξαφανίζονται μες σε χαντάκια, σε ρεματιές ή στίς αγροτικές ερημιές.

Από την ώρα πού ό Φρανκεστάϊν γίνεται στόλισμα νεανικού δωματίου, 0 κόσμος προχωράει μαθηματικά στην εκμηδένιση του. Γιατί δεν είναι πού σταμάτησε να φοβάται, αλλά γιατί συνήθισε να φοβάται. Κι εγώ με τη σειρά μου δεν φοβάμαι τίποτα περισσότερο, άπ’ το μυαλό της κότας. Άπ’ το να υποχρεωθώ να συνομιλήσω με μια κότα ή μ’ ένα σκύλο, ή τέλος πάντων, μ’ ένα ζώο δυνατό πού βρυχάται. Τί να τους πω καί πώς να τους το πω; Καί μήπως δεν είναι εξευτελισμός, αν επιχειρήσω να μεταφράσω ή να καλύψω τίς σκέψεις μου, κάτω από φράσεις απλοϊκές καί ηλίθια νοήματα, για να καθησυχάσω τυχόν τη φιλυποψία μιας κότας, πού όμως έχει άνωθεν τοποθετηθεί για να μας ελέγχει καί να μας καθοδηγεί;

Ή υποταγή ή ό εθισμός σε μια τέτοια συνύπαρξη, ή συνδιαλλαγή, δεν προκαλεί τον κίνδυνο της αφομοίωσης ή της λήθης, του πώς πρέπει, του πώς οφείλουμε να σκεφτόμαστε, να πράττουμε καί να μιλάμε; Αναμφισβήτητα αρχίσαμε να τό ανεχόμαστε. Καί ή ανοχή, πολλαπλασιάζει τα ζώα στη δημόσια ζωή, τα ισχυροποιεί καί τα βοήθα να συνθέσουν με ακρίβεια τη μορφή του τέρατος, πού προΐσταται, ελέγχει καί μας κυβερνά.

Το τέρας σχηματίζεται από τα ζώα κι άπ’ τους εχθρούς. Κι ό εχθρός γεννιέται, δεν γίνεται. Μας παρακολουθεί άπ’ το σχολείο, σαν ήμασταν παιδιά, κι επιζητεί τον εξαφανισμό μας.

θα σας θυμίσω μια συνομιλία τότε, μέσα στη τάξη του σχολείου. Με πλησιάζει ένας ψηλός συμμαθητής, μ’ ένα δυσάρεστο έκζεμα στο δέρμα του προσώπου του, στραβή τη μύτη καί ξεθωριασμένα τα μαλλιά του, ακατάστατα. Ήταν ή πρώτη μέρα της σχολικής χρονιάς.

- Πως λέγεσαι, ρωτάει, ενώ πλάι του είχαν σταθεί αμίλητοι δυύ άλλοι, δικοί του φίλοι.
- Βασίλης, του απαντώ.
- Καί που μένεις, εκείνος εξακολουθεί.
- Πάνω στύλόφο, του λέω καί τόν κοιτώ στα μάτια. Εκείνος χαμογέλασε κι άφησε να φάνουν τα χαλασμένα δύντια του. Μου λέει:

- Εγώ μένω στην απέναντι όχθη. Είσαι λοιπόν εχθρός. Καί μου δίνει μια στο κεφάλι με το χέρι του, πού με πονάει ακόμα τώρα σαν το θυμηθώ. Τον κοιτάζω έτοιμος να κλάψω. Μα συγκρατιέμαι. Αυτός σκάει στα γέλια καί χάνεται. Προς το παρόν. Γιατί θα τον ξαναδώ: Εισπράκτορα, εκπαιδευτή στο στρατό, τηλεγραφητή, κλητήρα στο υπουργείο, αστυνόμο, μουσικό στην ορχήστρα, παπά στην ενορία, συγκάτοικο στην πολυκατοικία, γιατρό σε κρατικό νοσοκομείο καί τέλος νεκροθάφτη, όταν πετύχει να με θάψει.

Ή μορφή του τέρατος είναι πολύχρωμη. Χιλιάδες φωτεινές επιγραφές με αθλια ονόματα καλλιτεχνών, συλλόγων καί εταιριών αυτοκινήτων, στοιβάζονται στην οπτική περιοχή των περαστικών, πού επιζητούν να σπάσουν τα πολύχρωμα λαμπιόνια για νά μπουν μέσα να προφυλλαχτούν από τίς πόρνες, τα νοσοκομειακά αυτοκίνητα καί τίς για πάντα ασύλληπτες υπερηχητικές μοτοσυκλέτες. Προχτές, έτσι για κέφι, αναποδογύρισα μια λεωφόρο ασφαλτοστρωμένη, καί την είδα πάνω μου, να ξετυλίγεται επικίνδυνα προς την απόλυτη ερημιά της θάλασσας. Ζήτησα να επανέλθω στη όρθία μου στάση, επί της λεωφόρου, αλλά είχε ξημερώσει στύ μεταξύ καί ή εφαρμογή του οδικού μας Κώδικα δεν μου επέτρεπε την επαναφορά της λεωφόρου στην αρχική της θέση. Έτσι, ή μεν λεωφόρος παρέμεινε μετέωρος, κι εγώ, επέστρεψα στο σπίτι μου πεζός.

Το τέρας είχε αρχίσει να κυκλοφορεί. Οί οδοκαθαριστές άρχιζαν την παράσταση τους με Σαίξπηρ, Σίλλερ καί Αισχύλο, μια καί ανήκουν δικαιωματικά στύ υπουργείο Πολιτισμού. Χορός άπο τραβεστί, ψάλλει τα χορικά του Θεοδωράκη καί αποσύρεται εις τάς μικράς οδούς, χορεύοντας συρτάκι. Τουρίστες Γάλλοι, Αγγλοι κι Ελβετοί παρακολουθούν κι ανατριχιάζουν μπρος σ’ αυτό το παραδοσιακό μας μεγαλείο. Καί τρέχουνε στίς Τράπεζες ν’ αλλάξουνε συνάλλαγμα. Το τέρας γίνεται γελοίο καί κυκλοφορεί ανενόχλητο από Ωδείο σε Ωδείο. Ή κλασική μας Μουσική γίνεται Μαγειρείο. Κι όλος ό κόσμος απαιτεί επιδόματα ειδικά από το Δημόσιο Ταμείο. Το ερώτημα περνάει άπ’ τίς ηλεκτρικές εφημερίδες της κεντρικής πλατείας. Πώς θ’ αντιδράσουμε καί πώς δε θα συμβιβαστούμε με το τέρας;

Θυμάστε τί έγινε στην «Έρωφίλη», από την προηγούμενη φορά. Ό κόσμος της είχε για βασικές αξίες, το ήθος, την αλήθεια καί την ομορφιά. Κι έτσι, όταν παρουσιαζότανε ή μορφή ένός τέρατος, αναστάτωνε το κοινό αίσθημα, εκ βαθέων, καί προκαλούσε απρόσμενη, άμεση καί καθοριστική αντίδραση. Μόλις ό Βασιλιάς έβγαλε τον μανδύα του μεγαλείου του καί το προσωπείο του άγαθού αρχηγού πατέρα, κι έφάνη στο πρόσωπο του ή μορφή του τέρατος, με τον διαμελισμό του Πανάρετου, ό Χορός, από γυναίκες, ορμά πάνω του, τον ποδοπατά, τον θανατώνει καί τον εξαφανίζει.

Αυτό σημαίνει πώς ό χορός των γυναικών αυτών, καί δεν φοβήθηκε, αλλά καί πώς δεν θα μπορούσε ποτέ να μοιάσει με το πρόσωπο του τέρατος.
(Κυριακή, 30 Ιουλίου 1978)

ΤΑ ΣΧΟΛΙΑ ΤΟΥ ΤΡΙΤΟΥ

Μάνος Χατζιδάκις

Εκδόσεις ΕΞΑΝΤΑΣ

Ένας, κανένας και εκατό χιλιάδες

Να ‘στε ειλικρινείς: δεν σας πέρασε ποτέ άπ’ τον νου να θέλετε να δείτε τον εαυτό σας να ζει. Φροντίζετε να ζείτε για εσάς, και καλά κάνετε, χωρίς να σας απασχολεί αυτό πού εν τω μεταξύ μπορεί να είστε για τους άλλους- όχι βέβαια διότι ή άποψη των άλλων δεν σας ενδιαφέρει καθόλου, αφού αντίθετα σας ενδιαφέρει πάρα πολύ, άλλα διότι έχετε την ευλογημένη ψευδαίσθηση ότι οι άλλοι, άπ’ έξω, οφείλουν να σας παρουσιάζουν στον εαυτό τους όπως εσείς παρουσιάζετε τον εαυτό σας σ’ εσάς τους ίδιους.

Oτι αν έπειτα κάποιος σας κάνει να προσέξετε ότι ή μύτη σας κλίνει ελάχιστα προς τα δεξιά… όχι; Οτι χθες είπατε κάποιο ψέμα… ούτε; Τόσο δα, ελατέ, χωρίς συνέπειες… Εν ολίγοις, αν καμιά φορά αντιληφθείτε στο ελάχιστο δτι δεν είστε για τους άλλους εκείνος ό ίδιος πού είστε για εσάς, τί κάνετε; (Να ‘στε ειλικρινείς.) Τίποτα δεν κάνετε ή ελάχιστα πράγματα. Το πολύ-πολύ να υποστηρίξετε, με την ωραία και πλήρη σιγουριά για τον εαυτό σας, ότι οι άλλοι σας παρεξήγησαν, σας αδίκησαν κι αυτό είναι. Αν σας βαραίνει, πιθανόν να προσπαθήσετε ν’ άνασκευάσετε εκείνη την άποψη, δίνοντας διευκρινήσεις, έξηγήσεις, αν δεν σας βαραίνει, θα το αψηφήσετε, θ’ ξανασηκώσετε τους ώμους και θ’ αναφωνήσετε: «Ω, στό κάτω-κάτω, έχω τη συνείδηση μου και μου αρκεί». Δεν είναι έτσι;

Κύριοι μου, συγγνώμη. Αφού σας ήρθε στο στόμα μια τόσο βαρειά κουβέντα, επιτρέψτε μου να βάλω στο μυαλό σας μια ανάλαφρη σκέψη. Αύτη: ότι η συνείδηση σας, εδώ, δεν έχει καμία σχέση μ’ αυτό. Δεν θα πω ότι δεν αξίζει τίποτα, αν για εσάς είναι όντως τα πάντα, θα πω, για να σας ευχαριστήσω, ότι με τον ίδιο τρόπο έχω κι εγώ τη δική μου και ξέρω ότι δεν αξίζει τίποτα. Ξέρετε γιατί; Διότι γνωρίζω ότι υπάρχει και ή δική σας επίσης. Μα βέβαια. Τόσο διαφορετική από τη δίκη μου.

Συγχωρήστε με αν μιλάω κάποιες στιγμές με τον τρόπο πού μιλούν οι φιλόσοφοι. Σάμπως όμως είναι ή συνείδηση κάτι απόλυτο πού μπορεί να αρκεί από μόνη της; ‘Αν ήμασταν μόνοι, ίσως ναί. Τότε, όμως, φίλτατοί μου, δεν θα υπήρχε συνείδηση. Δυστυχώς, υπάρχω εγώ, και υπάρχετε κι έσείς. Δυστυχώς.

Και συνεπώς σημαίνει ότι έχετε τη συνείδηση σας και ότι σας αρκεί; Οτι οι άλλοι μπορούν να σκεφτούν για εσάς και να σας κρίνουν όπως τους αρέσει, δηλαδή άδικα, επειδή εσείς είστε εν τω μεταξύ σίγουρος και εφησυχασμένος ότι δεν έχετε κάνει κάτι κακό;

Ω, κάντε μου τη χάρη! Κι αν δεν είναι οι άλλοι, ποιος θα σας δώσει αυτή τη σιγουριά; Αυτόν τον εφησυχασμό ποιος θα σας τον δώσει;
Εσείς ό ίδιος; Πώς;

Α, εγώ ξέρω πώς: με το να επιμένετε να πιστεύετε ότι αν οι άλλοι ήταν στη θέση σας και είχε συμβεί και σ’ εκείνους ή ίδια περίπτωση με τη δική σας, ούτε λίγο ούτε πολύ, όλοι θα ενεργούσαν όπως εσείς.

Μπράβο! Μα σε τί το στηρίζετε αυτό; Ε, κι αυτό το ξέρω: σε κάποιες αφηρημένες και γενικές αρχές, με τις οποίες, αφηρημένα και γενικά, πού σημαίνει πέρα άπ’ τις χειροπιαστές και ιδιαίτερες περιπτώσεις της ζωής, μπορούν να είναι όλοι σύμφωνοι (στοιχίζει λίγο).

Μα πώς γίνεται όλοι εν τω μεταξύ να σας κατηγορούν ή να μην σας αποδέχονται ή ακόμη και να σας περιγελούν; Είναι προφανές ότι δεν ξέρουν ν’ αναγνωρίζουν, δπως εσείς, εκείνες τις γενικές αρχές στην ιδιαίτερη περίπτωση πού σας συνέβη, και τον ίδιο τους τον εαυτό στην πράξη πού έχετε κάνει.

Ω, σε τί σας αρκεί λοιπόν ή συνείδηση; Στό να αισθάνεστε μόνος; “Οχι, για το θεό. Ή μοναξιά σας τρομάζει. Και τί κάνετε τότε; Φαντάζεστε πολλά κεφάλια. Όλα όπως το δικό σας. Πολλά κεφάλια που είναι φυσικά το ίδιο σας το κεφάλι. Τα οποία μ’ ένα ορισμένο νεύμα, που τα τραβάτε εσείς σαν να υπάρχει ένα αόρατο νήμα, σας λένε ναι και όχι, και όχι και ναι, όπως θέλετε εσείς. Και αυτό σας καθησυχάζει και σας κάνει να νιώθετε σίγουροι.

Καταλήξτε σε αυτό: ότι είναι ένα εξαίρετο παιχνίδι, αυτό της συνείδησής σας που σας αρκεί.

ΕΝΑΣ, ΚΑΝΕΝΑΣ

ΚΑΙ ΕΚΑΤΟ ΧΙΛΙΑΔΕΣ

ΛΟΥΙΤΖΙ ΠΙΡΑΝΤΕΛΛΟ

Εκδόσεις ΙΝΔΙΚΤΟΣ

Μετάφραση ΑΡΧΟΝΤΙΑ ΚΥΠΡΑΙΟΥ

“Το τελευταίο μυθιστόρημα του Λουίτζι Πιραντέλλο “Ενας, κανένας και εκατό χιλιάδες δημοσιεύεται στα τεύχη του περιοδικού Fiera Letteraria , από τον Δεκέμβριο του 1925 μέχρι και τον Ιούνιο του 1926, και στη συνέχεια σε βιβλίο από τον εκδοτικό οίκο Bemporad.

Ή συγγραφή του βιβλίου ξεκινά τη δεκαετία του 1910, ενώ παράλληλα ο Λουίτζι Πιραντέλλο ολοκληρώνει και δημοσιεύει αρκετά διηγήματα, μυθιστορήματα και πολλά θεατρικά έργα τα οποία ανεβαίνουν σε θέατρα της Ιταλίας καθώς επίσης στην Ευρώπη και στην Αμερική.
Μέσα σ’ αυτά τα δεκαπέντε χρόνια ο συγγραφέας και ο ήρωάς του ωριμάζουν μαζί. Ετσι το “Ενας, κανένας και εκατό χιλιάδες” δικαίως θα χαρακτηριζόταν ένα είδος ανακεφαλαίωσης ολόκληρης της μυθιστοριογραφικής και θεατρικής δραστηριότητας του Λουίτζι Πιραντέλλο. Ό Ίδιος ο συγγραφέας θα το χαρακτηρίσει: «το πιο πικρό άπ’ όλα, βαθύτατα χιουμοριστικό, για την αποσύνθεση της ζωής» και οι κριτικοί θα μιλήσουν για ένα από τα πιο επαναστατικά έργα στην πεζογραφία του 20οϋ αιώνα.”

Πρόλογος της Αρχοντιάς Κυπριώτου

Γραμματική της Φαντασίας

Ήταν μια φορά ένα παιδί που έβαζε συνεχώς τα παπούτσια του μπαμπά του. Κάποιο βράδυ ο μπαμπάς βαρέθηκε να του παίρνει το παιδί τα παπούτσια, κι έτσι το έβαλε κολλημένο στο φως, αλλά τα μεσάνυχτα έπεσε. Τότε είπε ο μπαμπάς: «Τι συμβαίνει, μπήκε κλέφτης;».Πάει να δει και βλέπει το παιδί στο έδαφος. Το παιδί όμως είχε μείνει εντελώς αναμμένο.

Τότε ο μπαμπάς δοκίμασε να του γυρίσει το κεφάλι, αλλά δεν έσβησε, δοκίμασε να του τραβήξει τα αυτιά, αλλά δεν έσβηνε, δοκίμασε να του ζουλήξειτη μύτη, αλλά δεν έσβηνε, δοκίμασε να του τραβήξει τα μαλλιά, αλλά δεν έσβηνε, δοκίμασε να του πιέσει τον αφαλό, αλλά δεν έσβηνε, δοκίμασε να του βγάλει τα παπούτσια και τα κατάφερε, το έσβησε.

Την ιστορία επινόησε ένα παιδί πεντέμισι χρονών, με την επέμβαση τριών συμμαθητών του, στο νηπιαγωγείο Ντιάνα του Ρέτζο Εμίλια. Το «φανταστικό διώνυμο» από το οποίο γεννήθηκε —«φως» και «παπούτσια»— προτάθηκε από τη νηπιαγωγό (την επόμενη μέρα που μιλήσαμε γι’ αυτή την τεχνική στη σειρά των μαθημάτων μας).

Μια ιστορία με την λέξη “γεια”

Ένα παιδί είχε χάσει όλες τις καλές λέξεις και του είχαν μείνει μόνο οι κακές: σκατά, κακά, κουράδα κτλ.

Έτσι, η μαμά του το πήγε σ’ ένα γιατρό, που είχε κάτι μουστάκια να, ο οποίος του είπε: «Άνοιξε το στόμα σου, βγάλε τη γλώσσα, κοίτα πάνω, κοίτα μέσα, φούσκωσε τα μαγουλά σου».

Ο γιατρός λέει ότι πρέπει να ψάξει τριγύρω μια καλή λέξη.

Πρώτα βρίσκει μια λέξη τόση (το παιδί δείχνει ένα μήκος γύρω στα είκοσι εκατοστά, που ήταν «ωχ», αλλά είναι κακή.

Μετά βρίσκει μία τόσο μεγάλη (περίπου πενήντα εκατοστά), που ήταν «πρόβλημα σου», αλλά είναι κακή.

Ύστερα βρίσκει μια λεξούλα ροζ, που ήταν «γεια», τη βάζει στην τσέπη, την πηγαίνει στο σπίτι και μαθαίνει να λέει ευγενικές λέξεις και γίνεται καλό.

Γραμματική της Φαντασίας

Εισαγωγή στην τέχνη να επινοείς ιστορίες

Τζάνι Ροντάρι

Εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ – Μετάφραση Γιώργος Κασαπίδης

Εσώφυλλο

Ο Τζάνι Ροντάρι (1920-1980) εργάστηκε για αρκετά χρόνια ως δάσκαλος, αλλά ασχολήθηκε κυρίως με τη δημοσιογραφία, την οποία υπηρέτησε ως διευθυντής εφημερίδων και περιοδικών. Το 1944 εντάχθηκε στο Κομουνιστικό Κόμμα της Ιταλίας. Βέβαια, η ιδιότητα με την οποία έγινε γνωστός τόσο στη χώρα του όσο και διεθνώς είναι αυτή του συγγραφέα παιδικών βιβλίων. Τα έργα του έχουν μεταφραστεί σε ολόκληρο τον κόσμο (πολλά από αυτά κυκλοφορούν και στα ελληνικά) και έχουν διαβαστεί από εκατομμύρια παιδιά. Το 1970 του απονεμήθηκε το βραβείο Άντερσεν, η μεγαλύτερη διάκριση διεθνώς για συγγραφέα παιδικής λογοτεχνίας.

Οπισθόφυλλο

Το κλασικό αυτό βιβλίο πραγματεύεται τον τρόπο με τον οποίο οι διαδικασίες της φαντασίας και οι κανόνες της δημιουργίας μπορούν να γίνουν προσιτοί σε όλους.

Ξεκινώντας από την εξέταση των μηχανισμών που κινούν την επινόηση, ο συγγραφέας μας προσφέρει «πρώτη ύλη», ιδέες, ευκαιρίες για φανταστικούς στοχασμούς, τονίζοντας την απελευθερωτική φόρτιση της λέξης και τον παιδαγωγικό  ρόλο της φαντασίας.

Ένα βιβλίο-καρπός εμπειριών και παιδείας, που μας βοηθάει να ξεπεράσουμε τη στείρα σχολική καθημερινότητα, δίνοντας έμφαση στο ρόλο της στην παιδαγωγική διαδικασία

“το αυγό της νύχτας”

ΛΑΙΔΗ ΜΑΚΒΕΘ

Τί ήταν λοιπόν ως εδώ —

όλο αυτό; — μια φαντασία, πού μεθυσμένη

την πήρε ο ύπνος κάτω από τα σεντόνια σου, και τώρα μόλις

ξύπνησε; — και χλώμιασε, πρασίνισε ξερνώντας

αυτό πού την είχε μεθύσει; Έτσι ξερνάς κι όταν κάνουμε

ερωτά; Έτσι είναι κι ο ερωτάς σου; Φοβάσαι να μ’ έχεις —

σου φτάνει να με ποθείς αυτό είσαι κι εσύ.

Ένας πόθος,

ανίκανος να κάνει ερωτά με ότι έχει ερωτευθεί˙ παραπάνω

από πόθος, λιγότερο από ερωτάς: — ασέλγεια˙ πού φοβάται

τον ίδιο της τον πόθο, και δεν αποφασίζει

την πράξη της ηδονής: γιατί φοβάται την ηδονή — και πρέπει

να μεθύσει για να την φαντασθεί˙ δεν έχει φόβο εκεί. Με δύο

μονάχα λέξεις, μπορώ να αφηγηθώ

όλη σου την ζωή — θα ήθελα, κι αμέσως μετά:

δεν τολμώ. Πώς δέχεσαι να λάμπεις

μέσα σε όποια — εσύ, θαρρείς

μεγάλη στολή ζωής — όταν γνωρίζεις οτι έζησες πάντα

μια δειλή

σβηστή ζωή — σε παρακαλώ˙ μη με κάνεις ποτέ

να σε λυπηθώ. Μη με κάνεις ποτέ, να γελάσω μ’ εσένα.

— Οπως θα σε κάνω εγώ να γελάσεις τώρα,

με την παροιμία πού θα σου πω. Την ξέρεις: —

Πεινασμένο το γατί˙ ψάρι του πετάν να φάει˙

δεν το τρώει, ή πατουσίτσα του μη λερωθεί˙

πεντακάθαρο ψοφάει.

ΜΑΚΒΕΘ

Μη μου μιλάς έτσι. Είμαι άνδρας˙ καί άνδρας

είναι αυτός πού ξέρει μέχρι που — μπορεί να είναι

άνδρας. Δεν είναι μονάχα να τολμάς, κι εγώ τολμάω

— το ξέρεις καλά˙ — είναι προπάντων, να μην τολμάς να προχωρήσεις εκεί

οπου παύεις πια να είσαι άνδρας˙ όταν τολμάς να μην τολμάς,

όταν έχεις την δύναμη να μην τολμάς, όταν

αντέχεις να κρατάς

μέσα σου όλη εκείνη την δύναμη, πού ξαφνικά

ξεσπάει — και ζητά

να βγει για να σε περάσει εκεί, οπού δεν θα είσαι άνδρας πια.

Και προλαβαίνεις, σταματάς: τότε μονάχα είσαι — γίνεσαι, άνδρας˙

ΛΑΙΔΗ ΜΑΚΒΕΘ

Τότε, τί ήταν αυτό το Κτήνος

— πού αλλιώς κάποτε μου μιλούσε γι’ αυτήν την ιστορία,

και νόμιζα ότι μιλούσε άνδρας; —

— Εκεί, πού σταματάς εσύ από εκεί ξεκινάει

ο άνδρας, γιατί άνδρας, είναι εκείνος πού αντέχει

να μην κρατάει ότι δυνατό έχει μέσα του, και τον ταράζει

— πού το αφήνει ελεύθερο, να τον πηγαίνει οπού αυτό θέλει

κι αυτό, πάντοτε πηγαίνει προς τα εκεί — οπού μονάχα δύναμη

υπάρχει. — Άνδρας, είναι εκείνος πού δεν σταματάει να το ακολουθεί, ως το τέλος

— κι αυτό ποτέ δεν σταματάει, μαζί του προχωρεί

κι ο άνδρας — και δεν θα σταματήσει μέχρι μαζί του να χαθεί,

ποτέ να μην μπορεί ξανά πίσω να γυρίσει,

μέχρι να εξαθλιωθεί , να αφανισθεί,

— να τρελαθεί! — Πότε

λοιπόν ήσουν, και πότε είσαι άνδρας; — τότε,

πού όλα τα τολμούσες κι έψαχνες — κι έβρισκες

τον χρόνο και τον τόπο, πού τότε

δεν τους είχες; — τώρα, πού μόνοι τους, χωρίς

εσύ μάταια να τους αναζητάς — βρέθηκαν κι ο τόπος

και ο χρόνος — και τώρα πού τους βρήκες, τίποτε να μην τολμάς;

[…]

ΜΑΚΒΕΘ

ΟΥΙΛΛΙΑΜ ΣΑΙΞΠΗΡ

Εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ

Μετάφραση : ΓΙΩΡΓΟΣ ΧΕΙΜΩΝΑΣ

“Η μουσική είναι σιωπή που επαληθεύεται”

Το μυστικό για να ζεις μες στη βουή του κόσμου με τον ελάχιστο δυνατό πόνο είναι να καταφέρνεις όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους να ασπαστούν τις αυταπάτες σου’ το κόλπο για να ζεις μόνος εδώ πάνω, μακριά από κάθε δέσμευση, έλξη και προσδοκία που σε αναστατώνει, μακριά κυρίως από την ίδια την ένταση των αισθημάτων σου, είναι να οργανώνεις τη σιωπή, να θεωρείς κεφάλαιο τη βουνίσια αφθονία της – να θεωρείς τη σιωπή πλούτο που αυξάνεται εκθετικά.

Να θεωρείς τη σιωπή που σε κυκλώνει εκλεκτή πηγή πλεονεκτημάτων και μοναδικό σου φίλο. Το κόλπο είναι να βρίσκεις απαντοχή (Χόθορν και πάλι) «στην επικοινωνία ενός μοναχικού πνεύματος με τον εαυτό του». Το μυστικό είναι να βρίσκεις απαντοχή σε ανθρώπους όπως ο Χόθορν, στη σοφία των χαρισματικών πεθαμένων.

Mου πήρε καιρό ώσπου να υπερνικήσω τις δυσκολίες που προέκυπταν απ’ αυτή την επιλογή, καιρό και ηρωική υπομονή ώσπου να καταπνίξω την επιθυμία για όλα όσα είχαν χαθεί, αλλά ύστερα από πέντε χρόνια είχα αποκτήσει τόση επιδεξιότητα στο να τεμαχίζω χειρουργικά τις μέρες μου ώστε δεν έμενε πια ούτε μια ώρα σ’ αυτή τη ζωή που είχα επιλέξει και όπου δεν συνέβαινε τίποτα το αξιόλογο που να μην έχει τη σημασία της για μένα. Την αναγκαιότητα της. Ακόμα και τη συγκίνηση της.

Δεν ενέδιδα πια στην ολέθρια επιθυμία για κάτι άλλο, και το τελευταίο πράγμα που θεωρούσα πως θα μπορούσα να ανεχθώ ξανά ήταν η συνεχής συναναστροφή κάποιου άλλου.

Η μουσική που ακούω μετά το βραδινό φαγητό δεν σπάζει τη σιωπή, μάλλον της δίνει υπόσταση: το ότι ακούω μουσική μια δυο ώρες κάθε βράδυ δεν μου στερεί τη σιωπή — η μουσική είναι η σιωπή που επαληθεύεται.

Κολυμπώ μισή ώρα στη λιμνούλα μου πρωί πρωί τα καλοκαίρια και την υπόλοιπη χρονιά περνώ τα πρωινά μου γράφοντας και -αν το χιόνι δεν μου απαγορεύει την πεζοπορία-τριγυρίζω στα μονοπάτια του βουνού σχεδόν δυο ώρες κάθε απόγευμα.

Ο καρκίνος που μου κόστισε τον προστάτη μου δεν έχει υποτροπιάσει. Είμαι εξήντα πέντε χρονών, γερός, υγιής, εργάζομαι σκληρά – και ξέρω τι μου γίνεται. Πρέπει να ξέρω.

Γιατί λοιπόν, αφού μετέτρεψα την εμπειρία της απόλυτης απομόνωσης σε πλούσια, ολοκληρωμένη μοναχική ζωή – γιατί, έτσι εντελώς απροειδοποίητα, να αισθάνομαι μόνος; Τι είναι αυτό που μου λείπει;

Ό,τι χάθηκε χάθηκε. Αδύνατον να απαλύνεις τη σκληρή πραγματικότητα, να πάρεις πίσω αυτά από τα οποία παραιτήθηκες. Τι ακριβώς είναι αυτό που μου λείπει; Απλούστατα: αυτά που έμαθα να αποστρέφομαι. Αυτά που τους γύρισα την πλάτη. Η ζωή. Η εμπλοκή στη ζωή.

ΤΟ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΣΤΙΓΜΑ – PHILIP ROTH
Εκδόσεις ΠΟΛΙΣ
Μετάφραση : Τρισεύγενη Παπαϊωάννου
Επίμετρο : Η.Μαγκλίνης – Κ.Μποτόπουλος

Εξώφυλλο

Ο Φίλιπ Ροθ έχει τιμηθεί με το βραβείο Pulitzer για το Αμερικανικό ειδύλιο (1997), το National Medal of Arts (1998) και το Gold Medal in Fiction (2002), το σημαντικότερο βραβείο της Αμερικανικής Ακαδημίας Τεχνών και Γραμμάτων, το οποίο έχουν λάβει, μεταξύ άλλων, ο John Dos Bellow, ο William Faulkner και ο Saul Belloow. Έχει επίσης τιμηθεί από δύο φορές με τα βραβεία National Book Award, PEN/Faulkner Award και National Book Critics Circle Award.

Το 2005 ο Φίλιπ Ροθ έγινε ο τρίτος εν ζωή Αμερικανός συγγραφέας που είδε τα έργα του να δημοσιεύονται σε πλήρη και οριστική έκδοση από το Library of America. Ο όγδοος και τελευταίος τόμος αυτής της συλλογής προγραμματίζεται να εκδοθεί το 2013.

Οπισθόφυλλο

Ένας διάσημος καθηγητής των κλασικών σπουδών κατηγορείται για ρατσιστική συμπεριφορά. Προτιμά να παραιτηθεί παρά να αποκαλυφθεί το μυστικό που θα μπορούσε να τον αθωώσει.

Η ιστορία διαδραματίζεται στις ΗΠΑ την εποχή που ξεσπά η υπόθεση της Μόνικας Λουίνσκι, όταν ο πουριτανισμός και η έννοια του political correct αρχίζουν να κυριαρχούν στην πολιτική και πνευματική ζωή της χώρας.

Ο Ροθ με μεγάλη αφηγηματική δεξιοτεχνία παρακολουθεί τη ζωή του κεντρικού ήρωα του, ενός ανθρώπου με απίστευτο παρελθόν που επαναδημιούργησε κυριολεκτικά την ταυτότητα του και ζει ένα παρόν που σοκάρει τον καθωσπρεπισμό του περιβάλλοντος του’ συνδέεται ερωτικά με μια πολύ νεώτερη και επιφανειακά «κατώτερη» του αισθησιακή γυναίκα ενώ καταδιώκεται από τον βίαιο πρώην σύζυγο της, βετεράνο του Βιετνάμ.

Μετά το Αμερικανικό ειδύλλιο και το Παντρεύτηκα έναν κομμουνιστή, το Ανθρώπινο στίγμα ολοκληρώνει την τριλογία του Φίλιπ Ροθ. Ο μεγάλος Αμερικανός συγγραφέας με το απαράμιλλο λογοτεχνικό ύφος του ερευνά το πρόβλημα της ταυτότητας αναλύοντας σε βάθος τους ιδρυτικούς μύθους της Αμερικανικής κοινωνίας. Περιγράφει με διεισδυτικό και κριτικό τρόπο, εναλλάσσοντας το σαρκασμό με την ελεγεία, τη μεταπολεμική Αμερική όπου τα πάντα είναι πολύπλοκα, αμφίσημα και ρευστά γιατί το στίγμα «το έχουμε όλοι μας. Είναι μέσα μας. Το στίγμα που προηγείται της ανυπακοής, που εμπεριέχει την ανυπακοή και περιπλέκει οποιαδήποτε ερμηνεία και κατανόηση. Η φαντασίωση της καθαρότητας είναι τρομαχτική. Παράλογη. Τι είναι η επιδίωξη της καθαρότητας αν όχι κι άλλη ρυπαρότητα;»

Το Ανθρώπινο στίγμα τιμήθηκε στις ΗΠΑ με το βραβείο ΡΕΝ/Φώκνερ και στη Γαλλία με το βραβείο καλύτερου ξένου μυθιστορήματος (Μάϋοκ). Ανακηρύχθηκε καλύτερο βιβλίο της χρονιάς 2002 από τη σύνταξη του περιοδικού ΙΙΚΕ. Το Ανθρώπινο στίγμα μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο από τον Ρόμπερτ Μπέ-ντον με πρωταγωνιστές τον Άντονυ Χόπκινς και τη Νικόλ Κίντμαν.

Οικείες απιστίες

ΠΕΡΙΛΥΠΗ ΕΙΝΑΙ Η ΨΥΧΗ ΜΟΥ ΑΥΤΗ ΤΗ ΝΥΧΤΑ. ΑΥΡΙΟ ΦΕΥΓΩ. Δεν θα ξαναγυρίσω. Το πρωί, η γυναίκα που μοιράστηκα μαζί της έξι χρόνια από τη ζωή μου θα φύγει με το ποδήλατο της για τη δουλειά, τα παιδιά μας θα πάρουν την μπάλα τους και θα ξεκινήσουν για το πάρκο. Κι εγώ θα βάλω μερικά πράγματα σε μια βαλίτσα, θα γλιστρήσω από το σπίτι σαν τον κλέφτη, με την κρυφή ελπίδα ότι δεν θα με δουν να φεύγω, και θα πάρω τον υπόγειο για να πάω στο σπίτι του Βίκτωρα.

Ανοιχτά χαρτιά

H θελα, στο βάθος, να τραγουδήσω αλλιώς απ’ ότι τραγουδάνε οι άλλοι – κι ας ήτανε και φάλτσα. Θέλω να πω ότι το βάρος της γοητείας έπεφτε στην παράβαση· που σιγά σιγά-σιγά, με τα χρόνια, είδα ότι ήταν πολύ περισσότερο μια πρόγευση της βαθύτερης αλήθειας, που κουβαλά μέσα της η νεότητα χωρίς να το γνωρίζει, παρά μια σκέτη αυθαιρεσία,, ώστε να την κρίνεις με συγκατάβαση και να την προσπεράσεις.

T ο κόκκινο πανί μου – το πιο κόκκινο – ήταν και είναι ακόμη η ευκολία. Την υποψιαζόμουν παντού. Κάτω από τα κηρύγματα για την απλότητα, για την τάξη, για την εγκράτεια.

H περίφημη εποχή μας, που όλοι σπεύδουμε να την αποκαλέσουμε «τολμηρή», βρίθει στο βάθος –όσο παράξενο κι αν φαίνεται – από κάθε λογής «παραιτησίες». Ποτέ άλλοτε δε σημειώθηκαν τόσες ομαδικές παραχωρήσεις απέναντι στην πιο στοιχειώδη έννοια της ελευθερίας, τόσο μαζικές απόπειρες υποβιβασμού των πραγμάτων από το επίπεδο μιας ιδανικής απλότητας στο επίπεδο μιας απλουστευμένης πραχτικής. Σίγουρα κάποιος μέσος Αμερικανός, αφού κατάλαβε ότι μας έχει κατακτήσει μας εκδικείται. Τις ιδέες μας τις πετάμε, μόλις αρχίσουν να μας ενοχλούν σαν χαρτοπετσέτες. Τις καινούργιες τις «ανοίγουμε» σαν κονσέρβες, που σπεύδουμε να τις καταναλώσουμε πριν προφτάσουν να αλλοιωθούν.

K ι όμως από το τι είναι στο τι μπορεί να είναι περνάς μια γέφυρα που σε πάει, ούτε λίγο ούτε πολύ από την Κόλαση στον Παράδεισο. Και το πιο παράξενο : έναν παράδεισο φτιαγμένο από τα ίδια υλικά που είναι φτιαγμένη ακριβώς και η κόλαση.

H αίγλη της νεότητας είναι, ως ένα σημείο η αίγλη του σφάλματος. Ζηλιάρηδες γέροι που όλα σας τα ‘χετε προβλέψει. Δε θα ‘ρθει ποτέ το αηδόνι να λαλήσει πάνω στη σωφροσύνη σας.

ΑΝΟΙΧΤΑ ΧΑΡΤΙΑ – Οδυσσέας Ελύτης – Εκδόσεις ΙΚΑΡΟΣ

Η Λέσχη

Οι μέρες της Έμμης κυλούσαν τώρα νεράκι, ήταν άδειες, δίχως κίνηση, αλλά τις γέμιζε κάτι γαλήνιο, ένα αίσθημα πληρότητας. Λίγο τους έμενε για να τις πει ευτυχισμένες. Πριν, ο ερωτάς της για το Μάνο δυνάστευε κάθε στιγμή της, τη γέμιζε όλο έξαρση και ταραχή, μα βγήκε απ’ τη ζωή της μονομιάς. Αν παρουσιαζόταν κάποτε η σκέψη του, ήρεμα κι απαλά την απωθούσε, όπως στοργικά εμποδίζεις κάποιον να περπατήσει μέσα σε λάσπες.